• دفتر امور آزمایشگاهی

      اداره کل امور آزمایشگاهی برای خدمت رسانی سریع و دقیق به مراجعین در تلاش است با استفاده از دانش روز، تجهیزات آزمایشگاهی و منابع علمی و انسانی به جایگاه مطلوب‌تری نایل شود؛ به همین منظور واحد تجهیزات و فن آوری‌های نوین تقویت و واحد کنترل کیفی در این معاونت راه اندازی شد و برای رسیدن به اهداف، پرسنل متخصص این حوزه بر آنند دایما با بررسی‌ها و مطالعات علمی و کارشناسی و با نگاه به مراکز پزشکی قانونی کشورهای پیشرفته، به دانش و علوم روز دسترسی یابند و پس از بررسی و تطابق روش‌ها با قوانین موجود، آن تجربیات را در کشور بومی کنند تا به صورت دستورالعمل اجرایی به واحدهای آزمایشگاهی سراسر کشور اعلام شود.

      معرفی:

      دفتر امور آزمایشگاهی
      مدیرکل: دکتر پیام بلوایه

      الف) واحد امور آزمایشگاهی:
      واحد امور آزمایشگاهی وظیفه هماهنگی و پیگیری امور این حوزه با دیگر معاونت‌ها و واحدهای تابعه پزشکی قانونی کشور را به عهده دارد، برای رسیدن به وضیعت مطلوب که همان اهداف سند چشم انداز بیست ساله سازمان است می‌بایست تمامی امور به موازات هم پیشرفت کنند، لذا این واحد تشکیل و فعالیت‌های آن به شرح ذیل تعیین شده‌است.

      1- پیگیری امور مربوط به گسترش آزمایشگاه‌ها: شامل بررسی نیاز یا عدم نیاز به ساخت و گسترش آزمایشگاه‌ها با توجه به دستورالعمل استانداردسازی آزمایشگاه‌ها است و تجهیزات، پرسنل، و مقدار فضای فیزیکی آزمایشگاه مربوطه مطابق با آخرین استاندارد، تعیین می‌شود. نقشه و پلان آزمایشگاه که توسط همکاران واحد طرح و برنامه تهیه شده در این واحد مورد بررسی قرار می‌گیرد.
      2- پیگیری امور مربوط به تامین نیروی انسانی مجرب آزمایشگاه‌ها با همکاری با واحد منابع انسانی.
      3- پیگیری تخصیص اعتبار برای تجهیز دستگاه‌های آزمایشگاهی با همکاری واحد برنامه و بودجه و اداره کل تجهیزات آزمایشگاهی.

      ب)واحد کنترل کیفی:
      وظیفه این واحد نظارت عالیه بر عملکرد واحدهای آزمایشگاهی مراکز پزشکی قانونی استان‌های کشور و نواحی تابعه آن‌ها است. این واحد همواره آمادگی ارایه رهنمود در امر بهینه سازی روش‌های انجام آزمایش را دارد و بر اساس استانداردها و فن‌آوری‌های علمی روز دنیا نسبت به کنترل کیفی نتایج آزمایش‌ها و بهبود روش‌های انجام آزمایش و اعلام آن اقدام می‌کند. لذا می‌توان اهم کارهای این واحد را به طور خلاصه به شرح ذیل اعلام کرد:

      1- کنترل نتیجه جواب آزمایش‌ها.
      2- کنترل کارکرد اپراتور دستگاه‌های آزمایشگاهی.
      3- کنترل کارکرد دستگاه‌های آزمایشگاهی با هماهنگی با واحد تجهیزات آزمایشگاهی و فن‌آوری نوین.
      4- آموزش استفاده از دستگاه‌های آزمایشگاهی به پرسنل برای بهبود کیفیت جواب‌دهی یا هماهنگی با واحد تجهیزات آزمایشگاهی و فن آوری‌های نوین.
      5- ساخت و توزیع محلول‌های استاندارد برای آزمایش‌هایی که فقط در پزشکی قانونی انجام می‌شود و محلول‌های مربوط در بازار موجود نیست.
      6 - جایگزینی روش‌های جدید در انجام آزمایش‌ها به جای روش‌های قدیمی با مطالعات علمی و کارهای کارشناسی.

      ج)واحد تجهیزات آزمایشگاهی و فن آوری‌های نوین:
      با پیشرفت روز افزون علوم و متعاقب آن ظهور ابزار و تجهیزات آزمایشگاهی، نیاز به شناسایی و بررسی این تجهیزات بیش از پیش احساس می‌شود بنابراین کارشناسان این واحد با بررسی دایم و همکاری با شرکت‌های تولیدی و وارد کننده همواره توانسته موفق عمل نماید. لذا به طور خلاصه می‌توان اهم فعالیت این واحد را به شرح ذیل اعلام کرد.

      1- مشاوره و نظارت در امر تهیه دستگاه‌های آزمایشگاهی به منظور خرید بهینه.
      2- طراحی سکوها و هودهای آزمایشگاهی و نظارت بر ساخت آن‌ها.
      3- شناسایی و بررسی دستگاه‌های نوین برای به روز شدن تجهیزات آزمایشگاهی به منظور سرعت و دقت در جواب‌دهی.
      4- تهیه شناسنامه آزمایشگاهی که در آن تمامی تجهیزات، آمار پرسنلی، فضای فیزیکی و متدهای انجام آزمایش آزمایشگاه‌های مراکز 30 گانه پزشکی قانونی هر 3 ماه ثبت و به معاونت ارایه می‌شود.

      اهداف آزمایشگاه‌های سازمان پزشکی قانونی کشور:

      اهداف آزمایشگاه های سازمان پزشکی قانونی کشور در سه محور تحقق می‌یابد:
      1.محور خدماتی 2. محور تحقیقی 3. محور آموزشی

      محور خدماتی:

      شامل انجام امور آزمایشگاهی و پاراکلنیکی در پاسخ به استعلامات مراجع قضایی و انتظامی و نیز خدمات مشاوره‌ای آزمایشگاهی به منظور مساعدت به جریان دادرسی قضایی و جلوگیری از اطاله دادرسی است.

      محور تحقیقی:

      شامل انجام پژوهش و تحقیق با موضوعات آزمایشگاهی قانونی، ارتقای روش‌های آزمایشگاهی و به روز شدن آنها، راه‌اندازی روش‌های جدید در پاسخ به موضوعات و نیازهای جدید آزمایشگاهی و نیز تبادلات پژوهشی مورد نیاز با مراکز پژوهشی داخل و خارج از کشور است.

      محور آموزشی:

      شامل آموزش دستیاران پزشکی قانونی، کارشناسان سم‌شناسی داخل و خارج از سازمان، کارشناسان رشته‌های مختلف جهت تربیت آن‌ها برای مراکز شهرستان‌ها، اجرای برنامه بازآموزی علوم آزمایشگاهی قانونی و تبادل علمی با مراکز آموزشی داخل و خارج از کشور می‌باشد.
      این اهداف، کلیه آزمایشگاه‌ها شامل آزمایشگاه سم شناسی، آسیب شناسی، سرولوژی وژنتیک(DNA) را دربرمی‌گیرد.

      آزمایشگاه‌های تخصصی سازمان پزشکی قانونی کشور:

      به طور کلی آزمایشگاه‌های سازمان پزشکی قانونی کشور را می‌توان به چهار دسته تقسیم کرد:
      1.آزمایشگاه آسیب شناسی (پاتولوژی)، 2. آزمایشگاه سم شناسی، 3. آزمایشگاه سرولوژی، 4. آزمایشگاه ژنتیک (DNA).

      آزمایشگاه آسیب شناسی:
      آسیب شناسی، یکی از علوم رشته پزشکی است و وظیفه پزشکانی که در این رشته تربیت می‌شوند، مشخص کردن علل آسیب وارده به تک تک سلول‌ها یا بافت‌ها و یا مشخص کردن آسیب‌های وارده به کل بدن است.

      آسیب شناسی دارای 2 شاخه است:

      1. آسیب‌شناسی آناتومیکال (تشریحی) 2. آسیب شناسی کلینیکال(بالینی)
      آسیب شناسی تشریحی با اعضا و اندام بدن سروکار دارد و هرگاه به هر دلیلی آسیبی به بدن وارد شود با مطالعه میکروسکوپی، می‌توان علل اسیب به بدن را مشخص کرد. به طور مثال اگر یک خون‌ریزی در حنجره متوفی رخ داده باشد آسیب شناسی می‌تواند بگوید که این خونریزی قبل از مرگ اتفاق افتاده یا بعد از مرگ بوده است.
      به وسیله آسیب‌شناسی تشریحی حتی می‌توان زمان آسیب را نیز مشخص کرد به طور مثال از روی تغییراتی که در سلول اتفاق می‌افتد، می‌توانیم بگوییم که این سلول در چه ساعتی یا چند ساعت قبل دچار حادثه شده‌است.

      از آنجا که آزمایشگاه آسیب‌شناسی سازمان پزشکی قانونی کشور در ارتباط تنگاتنگ موضوعی و کاری با تالار تشریح است، در حقیقت باید گفت، از ابتدای شروع به کار پزشکی قانونی و انجام کالبدگشایی‌های اولیه، چه آنان که در بیمارستان انجام می‌شد و چه آنهایی که با مرکزیت یافتن پزشکی قانونی به انجام می‌رسید، آزمایش‌ها و مطالعات آسیب‌شناسی نیز آغاز شده‌است.

      البته افتتاح رسمی آزمایشگاه آسیب‌شناسی به 3 دهه قبل باز می‌گردد و از آن زمان تاکنون آزمایشگاه آسیب شناسی سازمان منشا اثرات مهمی در زمینه مطالعات آسیب شناسی و پاسخ به پرونده های مربوط به پزشکی قانونی بوده‌است.


      آزمایشگاه سم شناسی:
      به دنبال تاَسیس اداره کل پزشکی قانونی در دهه بیست، پزشکی قانونی فاقد فضای خاص آزمایشگاهی بود و در صورت نیاز به انجام آزمایش های خاص سم‌شناسی این مهم توسط استادان برجسته پزشکی و داروسازی آن زمان انجام می‌شد.

      رفته ‌رفته با گسترش ابعاد فیزیکی پزشکی قانونی، آزمایشگاه سم شناسی نیز با امکانات اولیه برای خود فضایی به دست آورد و آزمایش‌های مربوط در مرکز پزشکی قانونی انجام شد.

      در حال حاضر آزمایشگاه سم شناسی سازمان پزشکی قانونی کشور با گذشت بیش از نیم قرن از عمر خود با دستگاه‌های مجهز روز دنیا تجهیز گردیده و تمام مراحل یک آزمایش سم‌شناسی کامل از قبیل استخراج، تشخیص دارو، سموم دفع آفات نباتی، مواد مخدر، سموم فلزی و سموم گازی را انجام می‌دهد.

      آزمایشگاه سرولوژی:
      قدمت آزمایشگاه سرولوژی به سال‌های 1320 برمی‌گردد که با استفاده از تجارب و تکنیک‌های رایج در آن زمان صورت می‌گرفت و به تدریج با گسترش و توسعه امکانات و فناوری‌ها، فعالیت‌های این آزمایشگاه نیز هر چه بیشتر جنبه تخصصی به خود گرفت.

      درحال حاضر با استفاده از تجارب کارشناسان زبده در این بخش، آزمایش‌های مربوط به تجسس و تعیین بنیان خون، گروه‌های خونی، تعیین گروه‌های فرعی خون، تعیین گروه‌های خونی از روی نمونه‌های لکه و مو، آزمایش بارداری، بررسی انساب با استفاده از گروه‌های فرعی خون (ابوت،بنوت و...)، تطابق مو، آزمایش خون در ادرار در حوادث و ضربه به کلیه‌ها، بررسی موارد تجاوزات جنسی و بسیاری از آزمایش‌های موردی دیگر انجام می‌شود.

      با توجه به گستردگی آزمایش‌ها هر یک از آزمایش‌های فوق می‌تواند بر روی مراجعین زنده و یا بر روی اجساد انجام شود.

      نمونه‌های غیر بیولوژیک که تحویل این بخش می‌شود، می‌تواند به کوچکی فیلترهای سیگار برای بررسی بزاق و تعیین گروه خونی باشد و یا به بزرگی سپرهای اتومبیل که در حوادث رانندگی آغشته به خون شده باشد و برای بررسی به این بخش ارسال می‌شود.

      اصولا" برداشت و ارسال نمونه به این بخش خود محتاج به آموزش دوره خاصی است که بتوان از اندک نمونه‌های منحصر به فرد به جا مانده از صحنه‌های جرم و جنایت بهترین نتیجه را به دست آورد.

      بخش عمده مراجعین سرپایی این بخش را بانوان بارداری تشکیل می‌دهند که در انتهای مراحل قانونی طلاق هستند و مطابق درخواست شعبات دادگاه نیاز به گواهی مبنی بر عدم بارداری دارند. لذا آزمایش بارداری برای آنان انجام می‌شود.

      اصول انجام این روش با استفاده از روش‌های immuno assay صورت می‌گیرد. درصورت مشاهده نتایج مشکوک و یا مثبت بدیهی است که آزمایش در زمان مناسب‌تری تکرار می‌شود.

      بخش دیگری از مراجعین سرپایی این بخش مربوط به انجام آزمایش VDRL یا RPR به منظور پیشگیری از بیماری‌های مقاربتی است؛ که برای متقاضیان استخدام در دوایر دولتی و همچنین زوج‌های متقاضی پذیرش فرزند در خواست می‌شود که این درخواست‌ها با هماهنگی آزمایشگاه سم‌شناسی که عهده دار آزمایشگاه الکل و مواد مخدر برای آنان است در حداقل زمان ممکن انجام شده و نتیجه نهایی اعلام می‌شود.

      سایر آزمایش‌ها بر روی نمونه‌های غیر بیولوژیک خون، ادرار، مو، ترشحات واژن و انواع نمونه‌های غیر بیولوژیک صورت می‌گیرد. با مطالعه و بررسی‌های به عمل آمده روی پرونده‌های مورد آزمایش در این بخش باید اذعان کرد که نتیجه هر یک از آزمایش‌ها به تنهایی بسیار مهم و سرنوشت ساز است و در نظر نهایی قضات محترم پرونده‌ها بسیار مهم و مداخله‌گر است.

      آزمایشگاه DNA:
      آزمایشگاه DNA سازمان پزشکی قانونی کشور در بهمن سال 1374 شروع به کار کرد و به عنوان نخستین مرکز پیشرفته تعیین هویت و کشف جرم با استفاده از DNA typing در ایران شروع به کار کرده است.

      کاربردهای این روش در پزشکی قانونی شامل بررسی خویشاوندی (اثبات ابوت، بنوت، مادری، خواهری و برادری) تعیین هویت دقیق مجرم از روی مواد و آثار به جا مانده در صحنه جرم شامل تمام مایعات بیولوژیک (خون، ادرار، بزاق، ترشحات، منی و...) و نیز کلیه بافت‌ها شامل پوست، مو، استخوان، غضروف و دندان است. تعیین فرد یا افراد متجاوز به عنف، تعیین هویت اجساد در مواردی که جسد متلاشی شده باشد از دیگر وظایف این آزمایشگاه است.

      بخش عمده‌ای از فعالیت‌های این بخش ادامه آزمایش‌های تاییدی انجام شده در بخش سرولوژی است.

      موفقیت آزمایشگاه DNA بستگی زیادی به تعداد نمونه‌های ارسالی و حفظ نمونه از آلودگی‌های میکروبی و عواملی نظیر گرد و خاک و چربی دارد. حساسیت روش‌های تجزیه DNA به ویژه آن‌ها که بر پایه PCR انجام می‌شوند و با استفاده از تکنیک‌های DNA می‌توان بسیاری از مبهمات و معضلات پرونده‌ها را حل کرد.

      از نقطه نظر تکنیکی در حال حاضر برای DNA typing یازده سایت مورد بررسی قرار می‌گیرد و نتایج حاصل با تقریب 99/99% بیان می‌شود و لذا در مواردی که ابوت فرد تایید نمی‌شود یا در حقیقت تجانسی بین سایت‌های مورد بررسی افراد مشاهده نمی شود، چنین نتیجه‌ای کاملا" قاطع است.

      شماره تماس: 55613731